De Boetedoening
19 november 2016
Open brief aan politiek en NPO
6 maart 2017

Uitgefaseerd – voortschrijdend inzicht

De Zwarte Piet discussie is voor mij Groundhog Day. Jaar in jaar uit, dag in dag uit hetzelfde verhaal bij de twee grootste kwaliteitskranten. Twee parallelle werelden: de anti- en pro Pieten komen elkaar steeds tegen en geen stap verder. Laatst was het weer zover met de publicatie van een brief van Twinkel Achterberg (19) in het NRC: ‘IK WAS OOK VOOR ZWARTE PIET’. Ze tekende de Pietitie, kwam tot inkeer en schaamt zich nu diep. Meent (daar gaan we weer): ‘Dus omdat het een feest is waar een karikatuur van vroegere slaven een grote rol speelt, moeten we het maar accepteren’. De naald die in de groef blijft hangen.

Terwijl de bewijzen zich opstapelen dat dit archetype gelaagd is en 'nooit een slaaf geweest’. (mijn bijdrage aan de Volkskrant 15-10-2013). Deze maand verscheen weer een boek van wetenschapsjournalist Peter van Trigt, '1000 jaar Sinterklaas' en er is dus een documentaire: 'Wild Geraas' (die door de omroep genegeerd wordt). Maar mensen als Twinkel gaan monter verder: ‘In plaats van dat we het verleden van Nederland met schaamrood op de kaken herdenken, verven we onze gezichten zwart, zetten we kroespruiken op en stiften we onze lippen rood.’ Een schepje er bovenop: ‘Dit allemaal zodat we daarna de knechten van een witte man kunnen spelen en gek in het rond kunnen springen.’

Demagogie uit de school Quincy Gario, die in 2013 bij Pauw & Witteman opperde: ‘Het is een relikwie uit 1851, bedacht door Jan Schenkman. Dat is twaalf jaar vóór de afschaffing van de slavernij en wij voeren we dat toneelstukje constant elk jaar weer uit, dus het lijkt alsof we terug willen keren naar die periode waarin ik een tot slaaf gemaakte mens was en ik eigendom zou zijn van één van u.’ Dat woordje dus.

Dat Zwarte Piet sinds 1850 zou zijn ontstaan door Schenkman is inmiddels ontkracht door een veelheid aan directe en indirecte bewijzen. Je gezicht zwart maken maakt je onherkenbaar en is ‘de makkelijkste manier van maskerade', schreef Dr. Helsloot van het Meertens instituut en hij merkt op dat de associatie zwart en Afrikaan pas sinds de 19de eeuw gemaakt werd. Op een ander moment haalt Helsloot aan dat de naam Zwarte Piet voor het eerst pas zelfs in 1868 werd aangetroffen. Opmerkelijk, want hij is één van de aanjagers van de anti Zwarte Piet discussie. Degeen die zijn wetenschappelijke onafhankelijkheid vaarwel zei en Gario wetenschappelijke legitimiteit gaf.

Al ver vóór 1800 gingen overal op het Europese platteland met roet pikzwart gemaakte figuren op 5 december rond in een voorchristelijke traditie. Hij vermeldt het zelf. En toch praat Twinkel na: ‘In Amerika is blackface haast een misdaad geworden… Toch plakken we dit label massaal zelf op als de Sint weer in het land is.’

Het lesprogramma van Jerry Afriyie en Minneboo werpt vruchten af.

De Amerikaanse blackface blijkt echter een andere, honderden, nee duizenden jaren jongere traditie dan Zwarte Piet te zijn. In Zwitserland, Tsjechië en Iran, landen zonder een koloniaal verleden gaat al sinds de middeleeuwen op 5 december tot op de dag van vandaag jaarlijks een dergelijke figuur naast Sinterklaas rond. Ik ga ze over een paar dagen weer ontmoeten

De inkeer van Twinkel herinnert me aan die van de Canadese politicus Joachim Stroink van de Nova Scotia Liberal Party. Op CBC News 2013 vocht hij minutenlang tegen zijn tranen, maar wist uit te brengen: ‘Het was geen kwade opzet. Het is een Nederlandse traditie waarin ik opgroeide en nooit, in het diepst van mijn hart had ik er aan gedacht dat dit op deze manier in de openbaarheid zou komen.’

Zijn stropdas hangt ruim. Hij heeft zijn hals vrij willen maken, lijkt in gewetensstrijd. Zijn lip trilt. zijn ogen staan dof, zijn haar nat, in de war. Hij praat zacht, hapert voortdurend, alsof hij dagenlang gemarteld is door Al Qaida. Maar dat is niet zo. Het is ook geen overlevende van een vliegtuigcrash of natuurramp. Hij heeft een zonde begaan: hij is van Nederlandse ouders en heeft het Sinterklaasfeest in Halifax gevierd en daarvan een foto op Facebook geplaatst waarop hij blij lachend op schoot zit bij Zwarte Piet. Die foto is daarop ijlings van Facebook verwijderd. Hij biedt openlijk zijn verontschuldigingen aan, maar het kwaad is geschied. Gedownload. Openbare boetedoening leek de enige manier om zijn carriere als politicus en mens te redden. www.cbc.ca

Nog even en is het allemaal weer over. En volgend jaar beginnen we gewoon opnieuw. Asscher en van der Laan gaan Zwarte Piet uitfaseren en lappen daarmee de democratie aan hun laars. Liedteksten worden gezuiverd (niet meer van deze tijd) pluriformiteit van berichtgeving genegeerd (NPO) en de discussie naar Vlaanderen geëxporteerd. Natuurlijk is het vreselijk als kinderen gepest worden, maar het heeft niets met Zwarte Piet te maken. Je haalt ook zo de oorzaak niet weg. ‘Hij is de verkeerde vijand’, vindt historicus Han van der Horst. Ook voor volwassenen is hij een held. De spruitjesgeur van het Meertens Instituut blijft zich verspreiden. Laat de kindertjes in Afrika, het klimaat, milieu, ons gemanipuleerd voedsel, religieus extremisme, IS, Al Quaida en al Assad intussen maar even voor wat het is. We nemen gewoon roetveegpieten, dan zijn we helemaal up to date. Van de 2 miljoen kijkers naar het Sinterklaasjournaal in 2013 is 75 % afgehaakt.