Nepnieuws en Zwarte Piet

Nepnieuws 1

Zwarte Piet is in 1850, ‘kortgeleden’ ontstaan, door een kinderboekje van onderwijzer Jan Schenkman.

Onzin. Sint Nicolaas had in de Middeleeuwen al een met roet pikzwart gemaakte begeleider: Krampus; de duivel. De duivel werd toen al Zwarte Piet genoemd. Toen op het Concilie van Toledo in 447 de Bisschoppen hadden besloten dat de duivel een staart heeft, bokkenpoten, gespleten hoeven en hoorns, beschrijven ze daarmee een bok; de voorchristelijke bokkencultus. Hij is volgens hen zwart, heeft een reusachtige fallus en stinkt naar zwavel. De verpersoonlijking en demonisering van deze voorchristelijke (heidense) vruchtbaarheidsfiguur die eeuwenoude voorgangers had als de Griekse Pan en Sater (van satire). Tot op heden gaan in de Pyreneeën, Grieks Macedonië en Sardinië nog met roet zwartgemaakte figuren met hoorns rond, in Nederland tot voor 1800. In Tsjechië, de Alpen, Frankrijk en Duitsland ook nog steeds, samen met Sint Nicolaas en op 5 december, maar onder verschillende namen. Het boekje van Schenkman vermeldt de naam Zwarte Piet niet eens. Hij noemt hem de knecht van Sint Nicolaas. Pas in 1868 verschijnt de naam Zwarte Piet weer terug in een Nederlands prentenboek.

Nepnieuws 2

Schenkman was een racist.

Hij zou met het beschrijven opvoeren van de knecht in 1850 de slavernij hebben willen herintroduceren. In werkelijkheid is er geen enkel bewijs dat Schenkman racistische motieven had, in tegendeel. De stoomboot die hij in zijn boekje voor het eerst opvoerde, had ook niets met een slavenschip te maken, zoals nu wordt beweerd. Schenkman was onderwijzer, sociaal bewogen en lid van de abolitionistische (anti slavernij) vereniging ‘Tot Nut van ’t Algemeen’. Hij schreef indertijd bovendien een satirisch (kritisch) gedicht over Prinses Marianne uit het huis Oranje, die een ’Turkje’ op de slavenmarkt in Alexandrië (Egypte) had gekocht. Schenkman streefde naar de afschaffing van de slavenhandel en de slavernij.

Nepnieuws 3

Zwarte Piet is een Blackface en wordt nergens ter wereld geaccepteerd. Iedereen die zich zwart schminkt is racistisch bezig.

Dat zegt Quincy Gario, de man van het t-shirt: ‘Zwarte Piet is racisme. Maar is het waar? De Amerikaanse Blackface is racistisch, daar is geen twijfel over, maar duizenden jaren jonger dan de hierboven beschreven met roet zwart gemaakte figuren die al vanaf ver voor de Middeleeuwen tot op heden in Europa rondgaan. Het één heeft niets met het andere te maken en de Amerikaanse Blackface ook niets met Zwarte Piet. Europa is niet Amerika, waar ze geen enkele kaas gegeten hebben van Europese tradities. De Nederlandse ’Sunneklaas’ veranderde er in een slap aftreksel: Santaclaus. In werkelijkheid maken mensen zich van de Kaapverdische eilanden (etnisch zwarte mensen) en de Antillen bij jaarwisseling feestriten pikzwart met roet, tegenwoordig ook met theaterschmink. Tot Perzië en China toe. Sinds de prehistorie. Er is vrijwel geen land in Europa en bijna geen daarbuiten, ook onder creoolse bevolkingen, waar in de winter geen zwartgeschminkte figuren optreden.

’Miracolo della reliquia della croce al ponte di Rialto’, Vittore Carpaccio

Nepnieuws 4

Zwarte Piet is een slaaf

Schilderijen uit de 16 eeuw zouden bewijzen dat Zwarte Piet is terug te voeren op tot slaaf gemaakte kinderen. Niet alles is wat het lijkt. Slaven werden in de achttiende eeuw en eerste helft van de negentiende eeuw niet als onze Piet afgebeeld, maar altijd naakt of met lendendoekje. Dat is het beeld dat iedereen toentertijd had van een slaaf. Alle personen van kleur die op oude schilderijen staan afgebeeld in die kleding, zijn dus per definitie geen tot slaaf gemaakten. Terecht wees Wim Pijbes er daarom in 2013 al op, toen hij nog directeur van het Rijksmuseum was: ‘Let op de nuances, doe niet al te grote uitspraken, kijk nou even naar de feiten’. Een schilderij uit 1520 waarop een etnisch zwarte man staat afgebeeld in dure kleding, was een ridder in de hofhouding van Karel de Vijfde, iemand met een hoge status . ‘Het is een trotse kerel, zeker geen slaaf, buitgemaakt is in Afrika en via tussenhandel in Nederland terecht gekomen’.

Hetzelfde geldt voor een schilderij dat in Venetië hangt, geschilderd tussen 1460 en 1525. De zwarte persoon op dit schilderij draagt een soort ‘page’pakje en ook hij kan dus geen slaaf zijn. Hij lijkt sprekend op de huidige Zwarte Piet. In werkelijkheid was hij lid van het gondeliersgilde, een broederschap.

Een derde schilderij, uit de dertiende eeuw, toont de heilige Mauritius, een donkergekleurde man, in een duur soort pietenpak. Hij was een Moor, een Noord-Afrikaanse moslim die zich bekeerde tot het christendom en later heilig werd verklaard.
‘Moren werden al vanaf de dertiende eeuw in heel Europa geportretteerd precies zoals ‘onze’ Piet, dus met volle rode lippen, kroeshaar en met gouden oorringen,’ aldus historicus Marleen de Vries. 'Iedereen die een gaper zag hangen bij een apotheek, wist dat dat een Moor was, geen slaaf.

Een en ander laat zien dat je niet zo eenzijdig de geschiedenis en gebruiken voor je eigen gelijk mag interpreteren. Dat heet eisegese, het Duits maakt het duidelijker: hineininterpretieren.

De schilderijen van Moorse bedienden als van Michiel van Musscher uit 1687 laten zien dat in die tijd zeer rijke mensen etnisch donkere kinderen als bedienden hadden. Maar diezelfde mensen hadden ook witte kinderen in dienst als knecht. Pas met het kinderwetje van Van Houten kregen kinderen iets meer bescherming.

Het pakje dat de knecht van Sint Nicolaas aanheeft in het eerste boekje van Schenkman heeft grote overeenkomst met dat van de volwassen Moor die nu nog jaarlijks optreedt in Noord-Italië als de met roet zwartgeschminkte helper van Sint Nicolaas. Hij vertegenwoordigt daar het goede, tegenover de zwartgeschminkte duivel aan Sints andere zijde het kwade. Uit beeldmateriaal en recente foto’s blijkt dat deze kleding zich langs de Rijn verspreid heeft tot in ons land. De kleding van de knecht in latere edities van Schenkmans boekje was al vanaf de dertiende eeuw gebruikelijk onder edelen. Ook de geschiedenis van het slaafje van prinses Marianne uit 1850 laat zien dat de prinses mogelijk bij haar bezoek aan Egypte medelijden kreeg. Ze gaf de ex-slaaf onderwijs en kleedde hem behoorlijk. Heel anders dan in geval van de geketende West Afrikaanse slaven waarvan tallozen op transport stierven.

Het is zeer onaannemelijk dat slaven op de slavenmarkt van Alexandrië dergelijke pagekleding als de galeislaven droegen. En helemaal niet de west Afrikaanse slaven die onder erbarmelijke omstandigheden naar de Cariben getransporteerd werden.
Schilderijen van rijke mensen bewijzen niets over de met roet zwart gemaakte plattelands volksfiguur die uiteraard niet op schilderijen van rijke mensen voorkwam. De rest is aanname.

Nepnieuws 5

De gouden oorringen van Zwarte Piet wijzen op slavernij.

Een nog onaannemelijker argument. Slaven die buit gemaakt werden in oost Afrika in koloniale tijden droegen geen gouden oorringen. Deze zouden ze zeker al afgenomen zijn voordat ze op transport gingen. Het is ondenkbaar dat ze goud bij zich hadden. Ook geen roe of een zak met cadeautjes.

Nepnieuws 6

De kettingen die Zwarte Piet nog in de vorige eeuw meesleepte, zouden verwijzingen zijn naar de ketens waarmee slaven op de slavenschepen vast zaten.

In werkelijkheid wijzen ze naar de tegenhanger van de Sint en vormen al eeuwenlang als attribuut een continuïteit naar de middeleeuwse Roomse geketende duivel, die bij voorbeeld in Oostenrijk en Tsjechië nog op zeer veel afbeeldingen te zien is. Ketenen speelden ook in het voorchristelijk geloof een rol. De Romeinse geschiedschrijver Tacites vermeldt ze al in 100 na Christus.

Nepnieuws 7

Zwarte Piet is zwart omdat hij een Afrikaan is.

In het uiterlijk van Zwarte Piet zijn voorchristelijke invloeden te herkennen: het roetgezicht, de roe, de zak, de schoorsteen de kettingen (in Nederland afgeschaft sinds begin 20ste eeuw). Deze vormen allemaal een continuïteit die teruggaat tot de prehistorie. Zwarte Piet is vooral een mythisch wezen, een hybride figuur waarin wel invloeden samenkomen, en ja, ook van de Moor. Vooral in het Middellandse zeegebied maakten die ‘Barbarijse zeerovers’ veel slaven buit, in de rest van Europa ook, tot op IJsland, in totaal meer dan een miljoen, zo is berekend. Deze Moren ondernamen vanuit bases in de autonome provincies van het Ottomaanse Rijk met hoofdsteden Algiers, Tunis en Tripoli voortdurend strooptochten op de kusten van de christelijke gebieden in het noorden aan de Middellandse Zee. Hele dorpen, gelegen van Sicilië tot Italië en verder zijn vanaf de 16e tot de 19e eeuw in de noord-Afrikaanse slavernij terecht gekomen. Er worden jaarlijks nog steeds herdenkingen om gehouden. Met name blanke vrouwen en kinderen waren in trek. Die werden meegenomen naar Noord-Afrika om verkocht te worden op slavenmarkten.
En geen volk uit de oudheid heeft niet aan slavenhandel gedaan of slaven gehouden: Perzen, Grieken, Romeinen, Germanen, de volkeren oude uit de Bijbel zoals Sumeriërs en Babyloniërs en ook Arabieren en Afrikanen.

Nepnieuws 8

Zwarte Piet maakt etnisch donkere mensen belachelijk.

Het verdraaien van de stem is inherent aan het Sinterklaasfeest. Sint spreekt gedragen met lage stem en Piet met een vreemd exotisch accent. De essentie is dat de speler niet herkend mag worden. Op Ameland spreekt men door een toeter of gromt massaal, in noord Italië brult men of bootst dier na en ook in midden Oostenrijk gromt men. Soms spreekt men achterstevoren. De reden daarvoor is dat men een exoot is, iemand uit de andere wereld. De figuren tijdens sinterklaasfeesten in de zuidoostelijk Oostenrijkse stad Graz praten helemaal niet. Het zijn geesten van de overledenen: de Perchten uit de moedernacht, de nacht waarin alles opnieuw geboren wordt. Wezens uit de dodenwereld, psychopomps, tijdelijk in een sterfelijk lichaam getreden. Ze hebben een menselijke gestalte aangenomen. Afrikanen die dichter bij de natuur staan dan wij, begrijpen dit. Toen ze op dat continent voor het eerst blanken zagen, dachten ze dat het geesten waren. Niet zo vreemd, want men schminkt zich in Afrika nog steeds wit (in tegenstelling tot zwart op het noordelijk halfrond). Van de Xhosa in zuid Afrika, tot de Ghanesen, de Kaapverdiërs en Ethiopiërs, tot zelfs de Surinaamse Marrons.

Als men het Oostenrijkse Imscht men als men tijdens het Schemenlaufen (uit minstens 1597) vraagt:
-Wie zitten er achter de maskers?
Dan antwoordt men: die alte Imschter. De overleden voorouders. De essentie achter veel sinterklaas en midwinterriten, die vele duizenden jaren oud zijn, is dat men de overleden dorpsgenoten uitbeeldt. Men speelt de onwetende, de onnozele, het kind in de mens, die nog niets weet van complotten. Het is ook de essentie van cabaret, van de clown, de nar, de herlequino en van Zwarte Piet. In de antropologie heet dit archetype de trickster. Het ergste is als je de illusie verpest voor de kinderen, erger dan het uitleggen van een mop.

Nepnieuws 9

Sinterklaas bestaat niet.

Als Prem Radhakishun voor achten tijdens een uitzending van DWDD gaat scanderen: Sinterklaas bestaat niet, Sinterklaas bestaat niet, of ‘The Masked Magician’ die op de televisie alle trucs gaat verraaien, verpest hij het voor de anderen. Een spoiler is in elk drama een hoofdzonde. Of als je wanneer tijdens het uitpakken van de cadeautjes gaat roepen: ‘je kan het ook ruilen’. Roetveegpieten zijn spoilers, ze verpesten de illusie. Tijdens een intocht roepen dat Zwarte Piet racisme is, is behalve niet waar, ook een spoiler.

Nepnieuws 10

Zwarte Piet is racisme

Marleen de Vries, historicus in de documentaire Wild Geraas:
‘Een goed staaltje van Stalinisme zou je kunnen zeggen. We zijn getuige, en dat vind ik dan wel weer interessant, van een vorm van geschiedsvervalsing. Wat de tegenstanders van Piet namelijk doen is allerlei zaken op één hoop gooien die feitelijk niks met elkaar te maken hebben. Het actuele racisme in de samenleving. De geschiedenis van de slavernij. En de geschiedenis van Sinterklaas.’

Nepnieuws 11

Sinterklaas is maar een kinderfeestje.

Overal in Europa is het een feest van de hele gemeenschap. In het middellandse zee gebied worden omstanders met roet ingesmeerd. Besmet zijn met roet brengt geluk, vind men er. Contactmagie heet dat in de antropologie. Baby’s worden in midden Italië en Andalusië aan zwartgeschminkte duivels aangeboden om ze te zegenen, een gebruik dat uit voorchristelijke tijden stamt. Roet heeft magische kracht, verwijst niet naar een huidskleur of etniciteit, maar naar een oeroude dodencultus en een vruchtbaarheidsritueel. Uit de documentaire film WildGeraas 2.0 blijkt ook dat het niet zo maar een kinderfeestje is, maar ontstaan om gezins-, dorps- en gemeenschapsbanden te versterken en ons evolutionair heeft gebracht en gemaakt tot wie en wat we zijn. Als restant van de oudste traditie op de wereld erfgoedlijst. Een cultuurschat van onschatbare waarde.

Nepnieuws 12

De Sinterklaasdiscussie

Er is nooit sprake van een discussie geweest. De meeste deskundige voorstanders van Zwarte Piet zijn nooit gehoord.

Han van der Horst, historicus:
‘Ze hebben het verkeerde slachtoffer gekozen’

Herman Vuijsje socioloog (NRC 25 november 2017)
‘Wat leren ze ons, deze dogma’s van zwart-witdenkers? Dat het geconstrueerde onderscheid grotendeels berust op overdrijving, generalisering, onjuiste vergelijkingen en impliciete aannames. Resultaat is een vertroebeld beeld van Nederland als hopeloos verdeelde natie.’